ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Με ευκολία θα έλεγε κανείς ότι ο άνθρωπος αναγνωρίζει δογματισμούς και απολυτότητες στο περιβάλλον του. Καταδικάζει και απορρίπτει ό,τι διακρίνει ως περιοριστικό και δεσμευτικό, ωστόσο δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τον δογματισμό που ο ίδιος εκφράζει και εφαρμόζει, ακόμα και στον ίδιο του τον εαυτό.

• • Γιατί συμβαίνει αυτό;
  • Τι σχέση έχει ο δογματισμός με την ανελευθερία;
  • Πώς αλληλοεπιδρούν αυτά τα δύο; Ποιο προηγείται ως αίτιο και ποιο έπεται;
  • Τι σχέση έχει ο δογματισμός με την αναζήτηση της αλήθειας;
  • Αποτελεί ο δογματισμός εμπόδιο για την δημιουργία της προσωπικότητάς μας και με ποιον τρόπο;
  • Πόσο δογματικός αλλά και πόσο ανελεύθερος μπορεί να είναι ή να αισθάνεται ο καθένας από εμάς και γιατί;

Αυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα που θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε μ’ αυτήν την ομιλία.

Στη συνέχεια, μπορείτε να παρακολουθήσετε την σχετική ομιλία:

Επιπλέον της εικόνας, για όποιον επιθυμεί να κατοχυρώσει τα προαναφερθέντα νοήματα, ακολουθεί και το κείμενο της ομιλίας.

Δογματισμός, σύμφωνα με το λεξικό, ονομάζεται η αποφθεγματική διατύπωση διαφόρων ιδεών, χωρίς αιτιολογία ή απόδειξη. Αναφέρεται στην έλλειψη κριτικής σκέψης και την προσκόλληση σε κάποια θεωρία που δεν στηρίζεται σε αποδείξεις ή που θεωρείται επιστημονικά ξεπερασμένη. Ο δογματισμός δεν προάγει το διάλογο, αντίθετα τον απορρίπτει. Απαντάται όχι μόνο σε κάποιες φιλοσοφικές θεωρίες, θρησκευτικές και πολιτικές, αλλά και στην καθημερινή ζωή.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του δογματικού ατόμου, είναι η διατύπωση των απόψεών του με τρόπο απόλυτο, που δεν επιδέχεται αντίρρηση. Επίσης, ενδέχεται να τον χαρακτηρίζει ο αυταρχισμός, η μισαλλοδοξία , ο φανατισμός , η τυφλή δηλ. προσήλωση και ο υπέρμετρος ζήλος για τις ιδέες που πρεσβεύει.

Δογματικός θεωρείται και αυτός που δέχεται άκριτα, αλλά και αυτός που αρνείται άκριτα τα αντικείμενα της γνώσης. Αυτός δηλ. που γενικότερα αρνείται τη διεργασία της προσωπικής κρίσης. Η κρίση όμως και η διάκριση, είναι αναγκαίες και απαραίτητες λειτουργίες της νόησής μας, την οποία και διατηρούν ζωντανή. Είναι σύμφωνα με τη διδασκαλία μας, ο προθάλαμος της συνείδησης.

Κάθε στοιχείο που η κρίση δέχεται, στη συνέχεια πρέπει να δοκιμάζεται και να γίνεται αποδεκτό από τη συνείδηση. Από την άλλη, κάθε στοιχείο που δέχεται η συνείδηση, πρέπει να δοκιμάζεται με την εφαρμογή, για να μπορέσει η κρίση του ανθρώπου να διασταυρώσει και να επαληθεύσει την ορθότητα και την ωφέλειά του. Αυτή είναι η εσωτερική διεργασία, του ανθρώπου που επιχειρεί να δημιουργήσει και να εξελίξει την προσωπικότητά του ελεύθερη, σύμφωνα πάντα με την κρίση και τη συνείδησή του και χωρίς την επιβολή καμίας άλλης θέλησης πέραν της δικής του.

Όλοι έχουμε την ιδιότητα της κρίσης, πρέπει όμως να χρησιμοποιούμε αυτή την ιδιότητα και να φροντίζουμε να υιοθετούμε τα κατάλληλα κριτήρια που να μας επιτρέπουν να μη σφάλλουμε στις κρίσεις μας. Απαλλαγμένοι από κάθε τι ξένο, περιττό, αταίριαστο και μη σύμφωνο με την κρίση και την συνείδησή μας και απελευθερώνοντας τη νόησή μας από κάθε δοξασία , θεωρία , αντίληψη, γνώμη που δεν συνάδει με εμάς, δραστηριοποιούμε τη σκέψη μας και προσδίδουμε ελαστικότητα, ευελιξία και ελευθερία στο πνεύμα μας. Μόνον λοιπόν ελεύθερα και αδογμάτιστα, μπορεί η προσωπικότητα να εξυπηρετήσει και να εκδηλώσει ό,τι ανώτερο υπάρχει μέσα μας.

Το δόγμα και ο δογματισμός, συγκαταλέγονται στα αίτια της πνευματικής κατάπτωσης του ανθρώπου, αντιβαίνουν προς την ελευθερία του ατόμου και μάλιστα προς την πνευματική τοιαύτη και γίνονται αίτιο φανατισμού και διαμαχών. Όσοι υποκύπτουν στις μάστιγες αυτές, μολύνονται και σκορπούν το μικρόβιο της ανελευθερίας γύρω τους.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία μας, η ελευθερία είναι το «θείο γνώρισμα του ανθρώπου» , το κυρίαρχο στοιχείο της πνευματικής καταγωγής του. Όταν όμως ο άνθρωπος αγνοεί την πνευματική του φύση, δεν αντιλαμβάνεται την αληθινή διάσταση της ελευθερίας . Δεν αναγνωρίζει ότι η ελευθερία του έχει όρια και ότι ο άλλος έχει κι αυτός «δικαίωμα» στην ελευθερία. Και έτσι γίνεται ανελεύθερος. Παραβιάζει δηλ. την ελευθερία και ως προς τον εαυτό του και ως προς τους άλλους . Ωθούμενος από τον εγωισμό του και χρησιμοποιώντας την ισχύ και την επιρροή του, εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες και τα ελαττώματα του άλλου και τον υποτάσσει στη βούλησή του.

H ελευθερία είναι μία κατάσταση που οφείλουμε να κερδίσουμε, να κατακτήσουμε, μέσα από την εξελικτική μας προσπάθεια και για να έχουμε κάποιο ευνοϊκό αποτέλεσμα στις προσπάθειές μας, οφείλουμε να εντείνουμε την προσοχή μας στον εσωτερικό μας αγώνα. Διότι ακόμη κι αν κατορθώσουμε ν’ απαλλαγούμε από όλα τα εξωτερικά δεσμά που παρεμποδίζουν την εκδήλωση της πραγματικής μας φύσης, παραμένουμε αιχμάλωτοι του ιδίου του εαυτού μας.

Δεν έχουμε λοιπόν παρά να αποκαλύψουμε και να αποβάλλουμε οτιδήποτε περιττό υπάρχει μέσα μας, ό,τι είναι ξένο προς την αντίληψη και τη συνείδησή μας και ως διδάσκαλοι του εαυτού μας, μέσω της αυτοκριτικής, να καθορίσουμε με ακρίβεια την αξία μας. Να απαλλαγούμε όσο το δυνατόν από τα ελαττώματα και μειονεκτήματά μας, από τις ψυχικές μας εξαρτήσεις, από τα πάθη και τις αδυναμίες μας, από τα νοητικά μας βάρη και τους δογματισμούς. Όσο λοιπόν λιγότερο δέσμιοι είμαστε εσωτερικά, τόσο πιο ελεύθεροι είμαστε.

«Ο όρος «ελευθερία» περικλείει, αυτός ο ίδιος, τη γνώση της Θείας καταγωγής του ανθρώπου και είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να συνδεθεί ο άνθρωπος με την πηγή από την οποία απέρρευσε.»

Μόνον λοιπόν με την κατάλληλη ηθική ψυχική και πνευματική καλλιέργεια θα καταφέρει ο άνθρωπος να ελευθερωθεί και να επιτελέσει το σκοπό της ενσάρκωσής του. Στην συνεχή και εξακολουθητική αυτή προσπάθεια δεν μπορεί να έχει καμία θέση ο δογματισμός.

Ο άνθρωπος στην εποχή μας, παρουσιάζει μια εικόνα κατάπτωσης, πνευματικής νάρκωσης και ψυχικής απάθειας, παραιτημένος σιγά-σιγά από όλα τα φυσικά του δικαιώματα. Παθητικός και αδρανής αποφεύγει να σκέπτεται , να συλλογίζεται, ν’ ασχολείται με προβλήματα , να φροντίζει για την επίλυσή τους και να δρα. Φέρεται δηλ. και λειτουργεί ως «Μάζα».

Γι’ αυτό και η Διδασκαλία του Κριναετού στοχεύει στην απελευθέρωση του ανθρώπου από τα ηθικά και νοητικά του βάρη, τις συνήθειες, τις προκαταλήψεις, τα επίκτητα ελαττώματά του, τους δογματισμούς, τους φόβους και τις προσκολλήσεις.

Ο καθένας μπορεί να ακολουθεί οποιοδήποτε φιλοσοφικό σύστημα, αρκεί όμως να σκέπτεται και να μην απορροφά τις ιδέες των άλλων υπό το πρόσχημα ότι είναι ιδέες σοφών, οι οποίοι εργάζονται για τους άλλους, διότι έτσι καταρρίπτεται η ιδέα της ανομοιότητας και εδραιώνεται η παθητικότητα, η αδράνεια και η ημιμάθεια.

Ο άνθρωπος που ελκύει πάνω του την επιβολή των δογματικών και του κάθε είδους δυνάστη, είναι ο ημιμαθής . Δεν είναι αυτός που δεν έχει γνώσεις, αλλά αυτός που παρ’ όλη την συσσώρευση γνωστικών πληροφοριών, δεν έχει διαπαιδαγωγηθεί από τον ευγλωττότερο Διδάσκαλο, τη Φύση, όπως μας αναφέρει η Σεβ. μας μητέρα Δώρα. Είναι αυτός, που αγνοεί τους νόμους που τον διέπουν και που δεν είναι διαφορετικοί από αυτούς της φύσης. Γι’ αυτό αδικεί τον εαυτό του αγνοώντας ό, τι ανώτερο υπάρχει μέσα του και καταστρατηγεί το νόμο της ανομοιότητας και της αμοιβαιότητας.

Αυτόν τον άνθρωπο , δύναται να τον χειραγωγήσει κάθε είδους δυνάστης και να τον υποβάλει σε κάποιο σύστημα ελεγχόμενο και καθοδηγούμενο. Και αυτό ακριβώς έρχεται η Διδασκαλία μας να αποκαταστήσει. Να ελευθερώσει τον άνθρωπο από την ημιμάθειά του και να τον επαναφέρει στη θέση που του αναλογεί σαν πνευματικό και ελεύθερο ον.

Μπορεί στο παρελθόν το δόγμα να ήταν αναγκαίο, διότι υπήρχαν βαθμίδες ανθρώπων που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν την Αλήθεια και τα μυστήρια της. Ήταν ένα προσωρινό αναγκαίο κακό έως ότου η μάζα ωριμάσει και φτάσει σε επίπεδο βαθύτερης κατανόησης. Η εποχή αυτή όμως του δογματισμού θεωρείται ότι πέρασε.

Ο άνθρωπος πλέον είναι ικανός να προσδιορίζει το λόγο και το σκοπό της ζωής του, καθότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή, την εποχή της πνευματικής χειραφέτησης.

Ωστόσο, η όποια καλύτερη ή ανώτερη αλλαγή, δεν θα έρθει από έξω προς εμάς ώστε να την πάρουμε έτοιμη και να την εφαρμόσουμε. Εμείς θα πρέπει να αλλάξουμε τον εαυτό μας και αυτή η εσωτερική αλλαγή όταν επεκταθεί, θα διαμορφώσει ανάλογες αλλαγές και στο περιβάλλον.

Κανένα σύστημα δε μπορεί να επιτύχει την ευτυχία της ανθρωπότητας όταν τα άτομα είναι ανελεύθερα. Το μόνο που θα κάνει είναι να πλανεύει τα άτομα, ώστε να νομίζουν ότι είναι ελεύθερα και ευτυχισμένα, ενώ η πραγματικότητα θα είναι ακριβώς το αντίθετο. Η κοινωνία μας θα διορθωθεί και θα απαλλαγεί από τα κοινωνικά ελαττώματα, όταν τα άτομα που την αποτελούν εξελιχθούν.