ΠΕΡΙ ΧΡΗΣΤΟΤΗΤΑΣ

• Πώς ορίζεται η Χρηστότητα;
• Ποιος ο ρόλος της με τη Δικαιοσύνη, την Ευθύτητα, την Αγάπη, την Ηθική;
• Πώς συμβάλλει στη διαμόρφωση της Προσωπικότητας του ανθρώπου και ποιος ο ρόλος της στην εξελικτική πορεία τόσο του ανθρώπου, όσο και της ανθρωπότητας;
• Γιατί είναι σημαντική η κατανόηση και η πραγμάτωση της αρετής αυτής;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα στα οποία θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κριναετού.

Στη συνέχεια, μπορείτε να παρακολουθήσετε την σχετική ομιλία:

Επιπλέον της εικόνας, για όποιον επιθυμεί να κατοχυρώσει τα προαναφερθέντα νοήματα, ακολουθεί και το κείμενο της ομιλίας.

Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζω στη σημερινή μας ομιλία όπου θα εξετάσουμε μια αρετή που, ενώ σπανίως κατονομάζεται με σαφήνεια και δεν προβάλλεται πάντοτε ως ιδιαίτερη και διακεκριμένη ποιότητα, εντούτοις είναι διάχυτη σε ολόκληρη τη ζωή μας. Διαπερνά αθόρυβα κάθε έκφανση της ζωής μας, παρίσταται σε όλες τις εκδηλώσεις της ύπαρξής μας, διαμορφώνει τις σκέψεις μας, καθοδηγεί τις πράξεις μας και αποτυπώνεται, συχνά ανεπαίσθητα, στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας, με τους συνανθρώπους μας και το περιβάλλον.

Πρόκειται για μια αρετή σιωπηλή αλλά βαθιά ουσιαστική που δρα αθόρυβα μέσα στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, εξευγενίζοντας τη συνείδησή του και καθιστώντας τον φορέα αρμονίας.

Ο λόγος περί της Χρηστότητας.

Πρόκειται για μία αρετή η οποία, αν και συχνά αναφέρεται ως απλή καλοσύνη ή ηπιότητα, στην πραγματικότητα φέρει βαθύτατο εσωτερικό περιεχόμενο.
Η Χρηστότητα δεν είναι κοινωνική ευγένεια, δεν είναι μια επιφανειακή ευπρέπεια χαρακτήρα, ούτε είναι η τυπική έκφραση μιας ήπιας συμπεριφοράς.
Είναι μία εσωτερική ποιότητα συνθέσεως, μία κατάσταση της ψυχής που αποκαλύπτει πως οι εσωτερικές αρχές του ανθρώπου έχουν αρχίσει να εναρμονίζονται και να εκδηλώνουν το Καλό μέσα από το φως της Αλήθειας.

Για να προσεγγίσουμε όμως ουσιαστικά την έννοιά της, οφείλουμε πρώτα να ορίσουμε τι σημαίνει αρετή και τι Χρηστότητα.
Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κριναετού, η αρετή αποτελεί το ποιοτικό γνώρισμα μιας αρχής. Είναι κάτι το συνυφασμένο με την ίδια την αρχή, κάτι που χαρακτηρίζει τη φύση της και δεν αλλοιώνεται.

Μια αρετή, για να μπορέσει να ανθίσει, προϋποθέτει ότι οι λειτουργίες των ιδιοτήτων μας βρίσκονται σε φυσιολογική κατάσταση. Και όταν λέμε ιδιότητες, εννοούμε τη λειτουργική ικανότητα μιας αρχής.

Υπάρχει για παράδειγμα η ιδιότητα της σκέψης. Όλοι σκεφτόμαστε, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σκεφτόμαστε λογικά. Ή η ιδιότητα της ομιλίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αυτή την ιδιότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι γνωρίζουν τι λένε ή χρησιμοποιούν τον λόγο τους για να εκφράσουν το καλό.

Δεν αρκεί, λοιπόν, να υπάρχει μέσα μας μια εν δυνάμει αρετή, θα πρέπει και να τη βεβαιώσουμε ως στοιχείο της προσωπικότητάς μας, να την εκφράζουμε, δηλαδή να τη φανερώνουμε μέσα στη ζωή, τη συμπεριφορά και τις πράξεις μας. Η έκφραση αυτή αποκαλύπτει και την αρχή της οποίας ποιοτικό γνώρισμα είναι η αρετή. Δεν αποτελεί κάτι το εξωτερικό, κάτι που αποκτάται τεχνητά ή επιβάλλεται. Υπάρχει ως δυνατότητα εντός του ανθρώπου και αναμένει τις κατάλληλες εσωτερικές συνθήκες για να εκδηλωθεί. Η εκδήλωση αυτή δεν πραγματοποιείται αυτόματα, προϋποθέτει εσωτερική εργασία.

Η λέξη Χρηστότητα προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «χρηστότης», η οποία συνδέεται ετυμολογικά με το επίθετο «χρηστός». Στην αρχαία ελληνική χρήση, ο όρος δηλώνει εκείνον που είναι αγαθός, ωφέλιμος, ενάρετος και ορθώς προσανατολισμένος ως προς τη χρήση των δυνάμεών του. Η ρίζα της συνδέεται με το ρήμα «χράομαι» ή «χρώμαι», που σημαίνει χρησιμοποιώ, μεταχειρίζομαι, κάνω ορθή χρήση.

Η Χρηστότητα, επομένως, δεν δηλώνει απλώς μία εξωτερική ευγένεια ή μία επιφανειακή καλοσύνη. Δηλώνει την εσωτερική εκείνη ποιότητα του ανθρώπου, διά της οποίας οι ιδιότητές του τίθενται σε ορθή τάξη και κατευθύνονται προς το αγαθό. Είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία ο άνθρωπος χρησιμοποιεί συνειδητά, εύτακτα και αρμονικά τις δυνατότητές του, ώστε η ύπαρξή του να καθίσταται ωφέλιμη, δίκαιη και εναρμονισμένη προς το Καλό και την Αλήθεια.

Επίσης, είναι αναγκαίο να διευκρινίσουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των εννοιών Χρηστότητα, χρήσιμο και χρησιμότητα, διότι, αν και προέρχονται από κοινή γλωσσική ρίζα, δεν ταυτίζονται νοηματικά, ούτε εκφράζουν το ίδιο επίπεδο πραγματικότητας.

Κοινό τους στοιχείο είναι η αναφορά στην έννοια του ωφέλιμου, δηλαδή σε εκείνο που δύναται να εξυπηρετεί έναν σκοπό και να παράγει κάποιο όφελος. Όλες σχετίζονται με την ιδέα της ορθής χρήσεως και της συνεισφοράς. Ωστόσο, διαφοροποιούνται ουσιαστικά ως προς το περιεχόμενο και το βάθος τους.

Το χρήσιμο αναφέρεται πρωτίστως στο πρακτικό αποτέλεσμα. Δηλώνει εκείνο που εξυπηρετεί μία ανάγκη ή συμβάλλει στην επίτευξη ενός σκοπού. Πρόκειται για έννοια λειτουργική, η οποία αφορά το αποτέλεσμα μιας πράξεως, ενός μέσου ή μιας επιλογής.

Η χρησιμότητα αποτελεί την ιδιότητα του να είναι κάτι χρήσιμο. Εκφράζει τη λειτουργική δυνατότητα ενός πράγματος, μιας πράξεως ή μιας γνώσεως να παράγει ωφέλεια. Παραμένει, ωστόσο, έννοια κυρίως πρακτική, δεν εμπεριέχει κατ’ ανάγκην ηθικό περιεχόμενο, καθώς η ωφέλεια μπορεί να είναι για το καλό του ωφελούμενου ή για το υλιστικό ή κατώτερο συμφέρον του.Επίσης θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι λόγω του νόμου της ανομοιότητας, για κάποιον άνθρωπο είναι κάτι χρήσιμο, ενώ για κάποιον άλλο όχι.

Η Χρηστότητα, αντιθέτως, υπερβαίνει το επίπεδο της απλής λειτουργικότητας. Δεν αφορά απλώς την ικανότητα παραγωγής ωφέλειας, αλλά την εσωτερική ποιότητα του ανθρώπου, διά της οποίας η ωφελιμότητά του αποκτά ηθικό προσανατολισμό και συνειδητό σκοπό. Είναι η αρετή που διαμορφώνει με τέτοιο τρόπο τις καταστάσεις, ώστε να υπάρχει πάντα χρησιμότητα.

Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε ότι το χρήσιμο αφορά το αποτέλεσμα, η χρησιμότητα αφορά τη λειτουργία, ενώ η Χρηστότητα αφορά το Είναι.

Κάτι μπορεί να είναι χρήσιμο χωρίς να είναι αγαθό. Μπορεί να διαθέτει χρησιμότητα χωρίς να υπηρετεί το ορθό. Η Χρηστότητα, όμως, προϋποθέτει πάντοτε ευθυγράμμιση προς το καλό, τη δικαιοσύνη και την αρμονία. Υπό αυτή την έννοια, η Χρηστότητα αποτελεί την ανώτερη μετουσίωση της χρησιμότητας· είναι η στιγμή κατά την οποία η απλή ωφέλεια αποκτά ηθικό περιεχόμενο και καθίσταται έκφραση Αγάπης και Σοφίας.

Η διδασκαλία μας αποκαλύπτει ότι η Αγάπη αποτελεί την πρωταρχική πηγή, τη γενεσιουργό δύναμη από την οποία εκπορεύεται το Καλό. Το Καλό δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την Αγάπη, αλλά είναι η πρώτη εκδήλωσή της, ο πρωτότοκος υιός της, η πρώτη μορφή με την οποία η Αγάπη καθίσταται ενεργός και αντιληπτή μέσα στη Δημιουργία. Είναι η αρχή εκείνη που φέρει όλα τα στοιχεία της Αγάπης. Χωρίς την Αγάπη, το Καλό παραμένει ουτοπία, μία αφηρημένη δυνατότητα, χωρίς ζωντανή πραγμάτωση.

Από το Καλό γεννιούνται τα δευτερεύοντα παράγωγά του: η Δικαιοσύνη, η Ευθύτητα και η Χρηστότητα. Οι αρετές αυτές αποτελούν ενεργητικές εκδηλώσεις της Αγάπης και αποκαλύπτουν τη δημιουργική της δύναμη μέσα στη ζωή του ανθρώπου. Παράλληλα, η Αγάπη εκδηλώνεται και παθητικά, μέσω της Ελεημοσύνης, της Ευσέβειας και της Συμπάθειας, αρετές που πηγάζουν από την αγνή, καθαρή Αγάπη και παραμένουν παρθένες παντός ξένου στοιχείου.

Η διάκριση αυτή ανάμεσα στο ενεργητικό και στο παθητικό μέρος της Αγάπης, είναι ουσιώδης. Οι παθητικές εκδηλώσεις αναβλύζουν αυθόρμητα από την καθαρότητα της ψυχής. Οι ενεργητικές όμως απαιτούν την καταβύθιση της Σοφίας μέσα στην Αγάπη. Δεν αρκεί εδώ η απλή αγνή πρόθεση. Απαιτείται φωτισμένη διάκριση, εσωτερική κατανόηση, μέτρο, ακρίβεια και συνειδητή εφαρμογή του Καλού.

Γι’ αυτό η Διδασκαλία μας λέει ότι η ενεργητική Αγάπη καθίσταται έλλογος υπό της Σοφίας. Η Σοφία προσδίδει στην Αγάπη ισορροπία, ακρίβεια, αρμονία και ορθή κατεύθυνση. Τη μεταμορφώνει από απλή συναισθηματική κίνηση, σε συνειδητή δύναμη δημιουργίας.

Μέσα σε αυτή την ενεργητική διάσταση της Αγάπης, γεννιέται η Χρηστότητα. Είναι η Αγάπη φωτισμένη από τη Σοφία και εκδηλωμένη μέσα στην πράξη. Είναι η δύναμη εκείνη που οδηγεί τον άνθρωπο να πράττει το καλό όχι μόνο επειδή το αισθάνεται, αλλά επειδή το γνωρίζει, το κατανοεί και το εφαρμόζει με ακρίβεια και δικαιοσύνη. Η Χρηστότητα δεν είναι μια απλή εκδήλωση καλοσύνης, ούτε μία επιφανειακή κοινωνική ευγένεια. Είναι μία εσωτερική δημιουργική δύναμη, μία αρετή που εκφράζει το Καλό με τρόπο έλλογο, ακριβή και αρμονικό.

Η Χρηστότητα συνδέεται άρρηκτα με τη Δικαιοσύνη και την Ευθύτητα. Ο άνθρωπος εκφράζοντας τη Δικαιοσύνη αποδίδει σε κάθε ον αυτό που του αναλογεί. Με την Ευθύτητα εκφράζει την ακεραιότητα και την καθαρότητα των πράξεων και των λόγων του. Η Χρηστότητα προσδίδει στον άνθρωπο την εσωτερική αγαθότητα και φωτεινότητα, στοιχεία απαραίτητα για να βαδίσει την οδό της ευθύτητας και να προσεγγίσει την ύψιστη αρετή της Δικαιοσύνης.

Χωρίς Χρηστότητα, η προσπάθεια του ανθρώπου να εκφράσει Δικαιοσύνη, μπορεί να τον καταστήσει ψυχρό και άκαμπτο. Χωρίς Χρηστότητα, η προσπάθειά του να δράσει με Ευθύτητα μπορεί να εκτραπεί σε εκδήλωση τραχύτητας και σκληρότητας. Η Χρηστότητα είναι εκείνη που εξισορροπεί και εναρμονίζει τις άλλες δύο αρετές.

Επιπλέον στοιχεία για την κατανόηση της Χρηστότητας μας αποκαλύπτονται μέσα από τη σχέση της με τη Θεία Σοφία και το Αληθές.

Όπως η Αγάπη γεννά το Καλό, έτσι και η Θεία Σοφία γεννά το Αληθές. Το Αληθές αποτελεί το πρώτο παράγωγο της Σοφίας, τον πρωτότοκο υιό της. Είναι η καθαρή και απόλυτη ουσία της Αλήθειας, η αφηρημένη πραγματικότητα, η αλήθεια στην πρωταρχική, άφθαρτη και αμετάβλητη μορφή της.

Το Αληθές είναι απόλυτο, διότι υφίσταται ως καθαρή διάκριση και καθαρή νόηση. Το πραγματικό, αντιθέτως, είναι το συγκεκριμένο του Αληθούς. Είναι η έκφραση της αλήθειας μέσα στη Δημιουργία, η εφαρμογή της στον αντικειμενικό κόσμο.

Το Αληθές χαρακτηρίζεται ως παρθένο Αγάπης, όχι γιατί στερείται σχέσεως με αυτήν, αλλά γιατί ως καθαρή εκδήλωση της Σοφίας υφίσταται ανεξάρτητα από την ενεργητική της επίδραση. Όταν όμως ενωθεί με την Αγάπη, τότε μετατρέπεται σε συγκεκριμένο. Τότε η αλήθεια παύει να είναι αφηρημένη και γίνεται πραγματικότητα.

Από αυτή τη σύνθεση της Αγάπης με τη Σοφία γεννώνται η Αρμονία, το Κάλλος και η Ακρίβεια. Η Αρμονία εκφράζει τη σωστή σχέση των μερών μέσα στη Δημιουργία. Ο Χρήσιμος άνθρωπος θα πρέπει να δημιουργεί την αρμονία για να έχει αποτέλεσμα μια πράξη του. Το Κάλλος αποτελεί την αισθητή φανέρωση αυτής της αρμονίας. Η Ακρίβεια είναι η τέλεια αντιστοιχία προς τη Νομοτέλεια.

Η Χρηστότητα δεν μπορεί να εκδηλωθεί από τον άνθρωπο αληθινά χωρίς να καλλιεργεί αυτές τις τρεις αρχές. Χρειάζεται την Αρμονία για να διατηρεί την εσωτερική της ισορροπία, το Κάλλος για να εκδηλώνεται με πνευματική ωραιότητα και την Ακρίβεια για να παραμένει πιστή στη Νομοτέλεια.

Η αναφορά όλων αυτών των αρετών, μας παραπέμπουν στην Ηθική. Και πράγματι, όπως θα δούμε και παρακάτω, η σχέση της Χρηστότητας με την Ηθική είναι εξίσου ουσιώδης και αδιάσπαστη, γιατί η Χρηστότητα δεν είναι απλώς μία ηθική συμπεριφορά, είναι η ίδια η Ηθική σε πρακτική εφαρμογή.

Η Ηθική, σύμφωνα με τη Διδασκαλία του Κριναετού, δεν είναι κοινωνική συμβατικότητα, ούτε ένα σύνολο εξωτερικών κανόνων συμπεριφοράς.
Είναι ο Νόμος αυτού που Είναι. Είναι ο Νόμος του Καλού, της Αλήθειας, της Αγάπης και της Σοφίας. Είναι η φυσική λογική, η ευθεία αίσθηση, η αρμονία εκείνου που υπάρχει πραγματικά.  Η Ηθική είναι η εσωτερική δύναμη που οδηγεί τον άνθρωπο να εναρμονίζει τη ζωή του με την πνευματική του αλήθεια και να διαμορφώνει την προσωπικότητά του σύμφωνα με τον σκοπό της ενσάρκωσής του.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η Χρηστότητα εμφανίζεται ως η ζωντανή εφαρμογή της Ηθικής.

Αν η Ηθική είναι η εσωτερική αρχή που αποκαλύπτει στον άνθρωπο το Καλό, η εκδήλωση της Χρηστότητας από τον άνθρωπο, είναι η έμπρακτη εκδήλωση αυτού του Καλού στις σχέσεις, στις πράξεις και στη στάση του ανθρώπου μέσα στη Δημιουργία.

Η Ηθική προσφέρει στη Χρηστότητα τον προσανατολισμό της. Της δίνει το κριτήριο του Δικαίου, του Ακριβούς, του Ωραίου και του Αρμονικού. Η Χρηστότητα, από την άλλη, δίνει στην Ηθική ζωντανή μορφή. Την καθιστά πράξη, παρουσία και δημιουργική δύναμη.

Χωρίς Ηθική, η προσπάθεια για έκφραση της Χρηστότητας κινδυνεύει να εκφυλιστεί σε επιφανειακή ψευδο-καλοσύνη ή άκριτη παραχώρηση. Χωρίς Χρηστότητα, η Ηθική κινδυνεύει να παραμείνει ψυχρή θεωρία.

Τελικά, όταν ο άνθρωπος εκδηλώνει την αρετή της Χρηστότητας γίνεται η ζωντανή απόδειξη ότι το Καλό δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα αλλά δύναμη δημιουργική. Είναι η εκδήλωση στον δημιουργημένο κόσμο της Αγάπης, εμπλουτισμένης με τις αρετές της Σοφίας. Είναι η αρετή μέσω της οποίας ο άνθρωπος ενσαρκώνει το Καλό, πραγματώνει την Ηθική και προχωρεί προς την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του και την αληθινή πνευματική του εξέλιξη. Γι’ αυτό η Χρηστότητα, ως ενεργητική εκδήλωση του Καλού, κατέχει θεμελιώδη θέση στην εξελικτική πορεία του ανθρώπου και συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του.

Δεν αποτελεί μία απλή εξωτερική εκδήλωση καλοσύνης, ούτε περιορίζεται σε μία συμβατική ευγένεια ή σε μία επιφανειακή ηθική συμπεριφορά. Είναι μία εσωτερική δύναμη εναρμόνισης, μία δημιουργική κατάσταση της συνείδησης, η οποία γεννιέται από την ένωση της Αγάπης με τη Σοφία και εκδηλώνεται ως αρμονική σύνθεση Δικαιοσύνης και Ευθύτητας.

Η Χρηστότητα ανοίγει την οδό μέσω της οποίας ο άνθρωπος πραγματώνει την προσωπικότητά του, εναρμονίζεται με τον Νόμο του Καλού και καθίσταται υπηρέτης της αρμονίας, της Αλήθειας και της εξέλιξης της ανθρωπότητας.

Η διαμόρφωση της προσωπικότητας, αποτελεί ένα από τα ουσιαστικότερα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης, διότι συνδέεται άμεσα με την εσωτερική ελευθερία, τη συνειδητή εξέλιξη και την πραγμάτωση του αληθινού προορισμού του ανθρώπου, του σκοπού της ενσάρκωσής του.
Κάθε ανθρώπινο ον έχει τη δυνατότητα να βρει και να διαδηλώσει τη δική του προσωπικότητα, αποδεσμεύοντας τις εν δυνάμει ιδιότητές του από τις οποίες συντίθεται, από κάθε προκατάληψη, αντίληψη, δοξασία ή άλλο διανοητικό και ηθικό βάρος ξένο προς την κρίση του και τη συνείδησή του.

Η προσωπικότητα δεν είναι κάτι που αποκτάται εξωτερικά, ούτε προϊόν κοινωνικής επιβολής ή συμβατικής αγωγής. Είναι μία εσωτερική δυνατότητα, μια φυσική κατάσταση του ανθρώπου, που προϋπάρχει και αναμένει να φανερωθεί. Όμως ο άνθρωπος, όπως συνήθως εμφανίζεται μέσα στην κοινωνική ζωή, δεν εκδηλώνει αληθινή προσωπικότητα. Και τούτο διότι ζει υποταγμένος σε προκαταλήψεις, δογματισμούς, φόβους και επιβαλλόμενες αντιλήψεις που αλλοιώνουν τη φυσική του κατάσταση και δεσμεύουν τις ιδιότητές του.

Έτσι σχηματίζεται μία ψευδής προσωπικότητα, προϊόν μίμησης, συμβατικότητας και υποταγής στα κοινωνικά πρότυπα. Η προσωπικότητα αυτή δεν αποτελεί έκφραση του αληθινού εαυτού, αλλά αντανάκλαση των εξωτερικών επιδράσεων που κυριάρχησαν πάνω του. Η αληθινή προσωπικότητα παραμένει καλυμμένη, έως ότου ο άνθρωπος αναλάβει το έργο της εσωτερικής του απελευθέρωσης.

Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται ο θεμελιώδης ρόλος της Χρηστότητας.
Είναι η δύναμη εκείνη που κατευθύνει τον άνθρωπο στη σωστή χρήση των φυσικών του ιδιοτήτων. Τον διδάσκει να χρησιμοποιεί ό,τι διαθέτει όχι μόνο για την προσωπική του εξέλιξη, αλλά προς όφελος της αρμονίας, της δικαιοσύνης και της εξέλιξης ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Οι εν δυνάμει ιδιότητες του ανθρώπου είναι τριπλής φύσεως: υλικές, ψυχικές και πνευματικές. Στο υλικό επίπεδο περιλαμβάνονται οι αισθήσεις, η κίνηση και η ομιλία. Στο ψυχικό επίπεδο το αίσθημα, η πίστη και το ψυχικό ρευστό. Στο πνευματικό επίπεδο η φαντασία, η θέληση και η ισχύς.
Οι ιδιότητες αυτές αποτελούν τα μέσα με τα οποία ο άνθρωπος δύναται να εκδηλώσει την προσωπικότητά του. Όταν όμως βρίσκονται δεσμευμένες από προκαταλήψεις, δογματισμούς και κοινωνικές επιβολές, η λειτουργία τους αλλοιώνεται. Η σκέψη θολώνει, το αίσθημα διαστρέφεται, η θέληση εξασθενεί και η συνείδηση αδρανοποιείται.

Η Χρηστότητα λειτουργεί ως δύναμη αποκατάστασης. Απελευθερώνει τις εν δυνάμει ιδιότητες από τα δεσμά τους και επιτρέπει στον άνθρωπο να τις χρησιμοποιήσει λογικά και δημιουργικά. Μέσω αυτής, η γνώση μετατρέπεται σε κατανόηση, η εμπειρία σε σοφία και η δύναμη σε δημιουργική προσφορά.

Ο άνθρωπος στην προσπάθειά του για διαμόρφωση της προσωπικότητας, θα συναντήσει εμπόδια. Το κυριότερο είναι ο εγωισμός. Ο εγωισμός φυλακίζει τον άνθρωπο στη ψευδαίσθηση της απομονωμένης ύπαρξης. Τον ωθεί στην επιβολή, στην κατοχή και στην εξάρτηση από την εξωτερική αναγνώριση.

Η Χρηστότητα αντιστρατεύεται αυτή την κατάσταση. Διδάσκει την αποδέσμευση από το κατώτερο εγώ και την προσήλωση στο ανώτερο Εγώ. Ο άνθρωπος καλείται να απαλλαγεί από την υποταγή στα κοινωνικά πρότυπα, από την επιθυμία της κατοχής και από την ανάγκη της εξωτερικής επιβεβαίωσης.

Η ελευθερία που αποκτά τότε, δεν είναι η αυθαιρεσία που συνήθως βαφτίζουμε ως ελευθερία, αλλά εσωτερική κατάσταση αρμονίας, κατά την οποία σκέπτεται, αισθάνεται και πράττει σύμφωνα με το νόμο ζωής του.

Παράλληλα, η Χρηστότητα συμβάλλει στη διαμόρφωση της ηθικής προσωπικότητας. Η Ηθική θέτει τον εσωτερικό νόμο, ενώ η Χρηστότητα διαμορφώνει τον χαρακτήρα σύμφωνα με αυτόν. Διδάσκει τον άνθρωπο να μην καθορίζει τις πράξεις του από το πρόσκαιρο συμφέρον, την ιδιοτέλεια ή την παρόρμηση, αλλά από τη συμφωνία τους με το Καλό.

Μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος αποβάλλει σταδιακά την κυριαρχία του εγωισμού, των παθών και των πλανών και οδηγείται προς την αυτοκυριαρχία και την εσωτερική ελευθερία.

Όταν ο άνθρωπος εκδηλώνει Χρηστότητα, αποδεικνύει ότι έχει αρχίσει να ζει ηθικά. Αποκαθιστά την ισορροπία μέσα του, εναρμονίζει τις πράξεις του με την Αλήθεια και καθιστά ενεργό τον δημιουργικό παράγοντα της ζωής του. Τότε παύει να λειτουργεί ανταγωνιστικά και ιδιοτελώς και εκφράζοντας την προσωπικότητά του μετατρέπεται σε φορέα Αρμονίας, Αγάπης και Δικαιοσύνης.

Η Ηθική αποτελεί τον εσωτερικό οδηγό της προσωπικότητας. Η Δικαιοσύνη είναι η πρακτική της έκφραση, ενώ η Χρηστότητα είναι η ζωντανή εφαρμογή της μέσα στην καθημερινή ζωή.

Όταν ο άνθρωπος ενεργεί χρηστά, δεν υπακούει σε εξωτερικό καταναγκασμό. Δεν πράττει επειδή φοβάται την κοινωνική αποδοκιμασία, αλλά επειδή η συνείδησή του έχει αφυπνιστεί και αναγνωρίζει εσωτερικά το Καλό. Αυτό αποτελεί το γνώρισμα της αληθινής προσωπικότητας.

Η Χρηστότητα συνδέεται άρρηκτα και με την καλώς εννοούμενη αμοιβαιότητα. Η σχέση αυτή γίνεται σαφέστερη αν παρατηρήσουμε τη λειτουργία του ίδιου του ανθρώπινου σώματος.

Όπως το σώμα προσλαμβάνει, αφομοιώνει και ανταλλάσσει τα χρήσιμα στοιχεία που είναι αναγκαία για τη διατήρηση και την ανάπτυξή του, έτσι και ο άνθρωπος οφείλει να προσλαμβάνει, να αφομοιώνει και να ανταποδίδει τα χρήσιμα στοιχεία που είναι αναγκαία για την ψυχική και πνευματική του εξέλιξη.

Κάθε κύτταρο προσλαμβάνει ό,τι χρειάζεται, το μεταπλάθει και το ανταποδίδει προς όφελος του όλου οργανισμού. Αν πάψει να λειτουργεί μέσα σε αυτή την αρμονική αμοιβαιότητα και στραφεί αποκλειστικά προς τον εαυτό του, μετατρέπεται σε παράγοντα νοσηρό.

Το ίδιο ισχύει και για τον άνθρωπο μέσα στην ανθρωπότητα.
Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το κοινωνικό και πνευματικό περιβάλλον γνώσεις, εμπειρίες και δυνατότητες. Οφείλει όμως να τα αφομοιώνει δημιουργικά και να τα μετασχηματίζει σε αρετές, έργο και προσφορά προς το σύνολο.  Αυτή είναι η ουσία της Χρηστότητας.

Η αρετή της Χρηστότητας καθιστά τον άνθρωπο ζωντανό κύτταρο της ανθρωπότητας. Τον βοηθά να κατανοήσει ότι δεν υπάρχει αληθινή εξέλιξη όταν η λήψη δεν συνοδεύεται από ανταπόδοση, όταν η ανάγκη δεν συνοδεύεται από καθήκον και όταν η απόκτηση δεν συνοδεύεται από προσφορά.

Η κοινωνία είναι ο πιστός αντικατοπτρισμός της εσωτερικής κατάστασης των ανθρώπων που τη συγκροτούν.
Ο ατομικός εγωισμός, γεννά κοινωνικό εγωισμό.
Η ατομική αδικία, γεννά κοινωνική αδικία.
Η ατομική δυσαρμονία, γεννά συλλογική δυσαρμονία.
Γι’ αυτό η θεραπεία της κοινωνίας αρχίζει από την εσωτερική μεταμόρφωση του ανθρώπου.

Η Χρηστότητα είναι ο σύνδεσμος ανάμεσα στην ατομική διάπλαση και στη συλλογική πρόοδο.
Μορφοποιεί τον εσωτερικό άνθρωπο, εξυγιαίνει τις κοινωνικές σχέσεις και ανοίγει τον δρόμο προς την ηθική και πνευματική εξέλιξη της ανθρωπότητας.
Όταν ο άνθρωπος πραγματώνει τη Χρηστότητα, καθίσταται δημιουργικός παράγοντας μέσα στο κοινωνικό σώμα. Γίνεται φορέας ζωής, αρμονίας και εξέλιξης.
Τότε η προσωπική του εξέλιξη παύει να είναι ατομική υπόθεση και μετατρέπεται σε συνειδητή συμβολή προς την εξέλιξη της ανθρωπότητας.
Αυτό είναι το βαθύτερο νόημα της Χρηστότητας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
Να οδηγήσει τον άνθρωπο από την υποδούλωση στη συνείδηση, από την ψευδή προσωπικότητα στην αληθινή, από την αδράνεια στη δημιουργική συμμετοχή στο έργο της εξέλιξης. Τότε ο άνθρωπος πραγματώνει την αποστολή του.

Η κατανόηση και η πραγμάτωση της Χρηστότητας είναι ύψιστης σημασίας για τον άνθρωπο, όχι μόνο για τους λόγους που αναφέραμε παραπάνω, αλλά και γιατί συνδέεται και με την ικανότητά του να εναρμονίζεται με τον δημιουργικό νόμο της Δημιουργίας. Δεν πρόκειται απλώς για μία ηθική αρετή ή για μία ωφέλιμη στάση ζωής. Η Χρηστότητα αποτελεί δύναμη εσωτερικής συνθέσεως, μέσω της οποίας ο άνθρωπος μεταβαίνει από τη μηχανική ύπαρξη στη συνειδητή δημιουργία.

Ο άνθρωπος, ως σύνθετη ύπαρξη, ζει καθημερινά μέσα στην επίδραση δύο αντίρροπων δυνάμεων: του δημιουργικού και του καταστρεπτικού ή μεταμορφωτικού παράγοντα. Η μία τείνει προς την ένωση, τη συνοχή, την αρμονία και τη ζωή, ενώ η άλλη προς τη διάσπαση, την αποσύνθεση, την αταξία και την απομάκρυνση από τη φυσιολογική και κανονική ζωή. Μέσα σε αυτή τη διαρκή πάλη, ο άνθρωπος καλείται συνεχώς να επιλέγει ποια δύναμη θα ενισχύσει μέσα του.

Η Χρηστότητα είναι ενεργητική εκδήλωση του Καλού. Είναι η αρετή μέσω της οποίας ο άνθρωπος ενισχύει μέσα του τη δημιουργική δύναμη και εξασθενεί την επίδραση του καταστρεπτικού παράγοντα. Κάθε πράξη Χρηστότητας είναι πράξη δημιουργίας. Δημιουργεί ενότητα εκεί όπου υπάρχει διάσπαση, αποκαθιστά ισορροπία εκεί όπου κυριαρχεί η αταξία, θεραπεύει εκεί όπου έχει δημιουργηθεί ασθένεια και επαναφέρει την ειρήνη εκεί όπου επικρατεί σύγκρουση.

Η κατανόησή της είναι απαραίτητη, διότι χωρίς βαθιά γνώση της φύσης της δεν είναι δυνατόν να πραγματωθεί. Η Χρηστότητα δεν είναι παθητική αγαθότητα ούτε αδύναμη επιείκεια. Είναι δύναμη δραστική, λογική και δημιουργική. Είναι συνειδητή επιλογή του Καλού, η οποία απαιτεί άσκηση, εγρήγορση και συνεχή εσωτερική εργασία.

Η πραγμάτωσή της είναι ακόμη σημαντικότερη, διότι μόνο μέσα από την πράξη, η γνώση μετατρέπεται σε βίωμα. Ο άνθρωπος πραγματώνει τη Χρηστότητα όταν εργάζεται συνειδητά πάνω στον εαυτό του, όταν μάχεται τα πάθη, την πλάνη και τον εγωισμό, όταν καλλιεργεί την αγάπη, τη δικαιοσύνη, την ευθύτητα και την αρμονία, όταν επιλέγει καθημερινά το Καλό ακόμη και όταν αυτό είναι δύσκολο.

Και ακριβώς αυτή η καθημερινή εσωτερική νίκη αποτελεί τη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
Η Χρηστότητα μεταβάλλει τον άνθρωπο από έρμαιο των περιστάσεων σε συνειδητό κύριο του εαυτού του. Τον ελευθερώνει από τη δουλεία των παθών και τον καθιστά φορέα Αλήθειας και Καλού.

Αυτό συμβαίνει διότι η Χρηστότητα βρίσκεται σε άμεση σχέση με τον νόμο της αρμονίας.
Ο δημιουργικός παράγοντας εκδηλώνεται πάντοτε μέσω της ενότητας, της συνοχής και της αρμονίας. Η αρμονία είναι ο φυσικός τρόπος εκδήλωσης της δημιουργικής ενέργειας μέσα στη Δημιουργία. Όπου υπάρχει αρμονία, φανερώνεται η παρουσία του δημιουργικού παράγοντα. Όπου υπάρχει διάσπαση και αταξία, φανερώνεται η ενέργεια του καταστρεπτικού παράγοντα.

Η Χρηστότητα είναι η πρακτική εφαρμογή αυτού του νόμου.
Μέσω αυτής, ο άνθρωπος αποκαθιστά σχέσεις, θεραπεύει διασπάσεις, ενώνει αντί να χωρίζει και εναρμονίζει τις εσωτερικές του δυνάμεις. Έτσι καθίσταται δεκτικός στη ζωογόνο επήρεια της Δημιουργίας και συνεργάζεται συνειδητά με τον δημιουργικό παράγοντα.

Ο άνθρωπος ζει υπό τον Νόμο της Δυάδας, μέσα σε μία συνεχή πάλη αντιθέσεων, η οποία οφείλει να οδηγηθεί σε σύνθεση και εναρμόνιση ώστε να αναφανεί η συνείδηση. Η αρετή που επιτρέπει αυτή τη σύνθεση είναι η Χρηστότητα. Βοηθάει τον άνθρωπο να μετατρέπει κάθε εσωτερική σύγκρουση σε δημιουργική δύναμη, κάθε εμπειρία σε μάθημα, κάθε δυσκολία σε ευκαιρία εξέλιξης.

Όπως το ανθρώπινο σώμα προσλαμβάνει, αφομοιώνει και ανταποδίδει τα χρήσιμα στοιχεία για τη διατήρηση και εξέλιξή του, έτσι και ο άνθρωπος οφείλει να προσλαμβάνει γνώσεις, εμπειρίες και δυνάμεις, να τις αφομοιώνει δημιουργικά και να τις ανταποδίδει προς όφελος του συνόλου.
Αυτή ακριβώς η δημιουργική ανταπόδοση είναι η ουσία της Χρηστότητας. Ο άνθρωπος που την έχει κατανοήσει και πραγματώσει έχει κατανοήσει ότι η αληθινή πρόοδος δεν βρίσκεται στη συσσώρευση γνώσεων ή ωφελημάτων, αλλά στη μετατροπή όσων λαμβάνει σε δημιουργική προσφορά. Έχει κατανοήσει ότι η προσωπική εξέλιξη δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά συμβολή στην εξέλιξη της ανθρωπότητας. Έχει κατανοήσει ότι ο σκοπός της ύπαρξής του δεν είναι απλώς να ζήσει, αλλά να καταστεί δημιουργικός συνεργός στο Έργο του Δημιουργού.

Γι’ αυτό η Χρηστότητα είναι τόσο σημαντική αρετή.
Διότι καθιστά τον άνθρωπο όχι απλό δέκτη της ζωής, αλλά ενεργό πομπό ζωής. Τον καθιστά φορέα αρμονίας, φωτός και δημιουργίας. Τον οδηγεί στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του και τον προετοιμάζει για την αληθινή του αποστολή: να συμβάλει συνειδητά στην εξελικτική πορεία της ανθρωπότητας και στο έργο της Δημιουργίας.

Ο άνθρωπος, πολλές φορές, λόγω της ατέλειάς του, δεν βρίσκει πάντοτε τον τρόπο να πράττει συνεχώς το Καλό, ούτε κατορθώνει να παραμένει σταθερά προσανατολισμένος προς την Αλήθεια. Μπορεί όμως να προσπαθεί αδιάκοπα να είναι χρήσιμος προς όλους και προς όλα, καλλιεργώντας μέσα του την αρετή της Χρηστότητας.

Και μέσα από αυτή τη σταθερή προσπάθεια, η Αγάπη, το Καλό, η Σοφία και η Αλήθεια, αρχίζουν να ενεργούν μέσα από τον άνθρωπο και να πραγματώνουν για εκείνον αυτό που, μόνος του, δεν είναι ακόμη σε θέση να επιτύχει.

Γιατί η Χρηστότητα είναι ένας ασφαλής δρόμος που οδηγεί στην πραγματοποίηση του σκοπού της ζωής όλων των όντων και μορφών ζωής, μέσα από την Αγάπη.